Wprowadzenie

Dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE) oraz ograniczona dostępność moc przyłączeniowych w sieciach elektroenergetycznych doprowadziły do wykształcenia się w praktyce dwóch modeli współdzielenia przyącza przez różne źródła wytwórcze.

Pierwszy z nich to tzw. cable pooling w ujęciu systemowym, wprowadzony wprost do Prawa energetycznego (art. 7 ust. 3db).

Drugi – to hybrydowa instalacja odnawialnego źródła energii, uregulowana w art. 2 pkt 11a ustawy o OZE, która również polega na współdzieleniu przyłącza, lecz w ramach jednego, zintegrowanego układu technicznego

Oba modele służą temu samemu celowi – zwiększeniu wykorzystania istniejących przyłączy i poprawie elastyczności systemu elektroenergetyczego – lecz różnią się strukturą techniczną, prawną i operacyjną.

niebo o zachodzie slonca zasila energie wiatrowa i sloneczna generowana przez sztuczna inteligencje2

Cable pooling w rozumieniu art. 7 ust. 1f Prawa energetycznego

Przepis art. 7 ust. 1f PE dopuszcza możliwość, aby więcej niż jedna instalacja odnawialnego źródła energii była przyłączona do sieci elektroenrgetycznej wspólnym przyłączem.

Ustawodawca nie wprowadził ograniczenia co do rodzaju tych instalacji – mogą to być zarówno instalacje oparte na różnych technologiach (np. wiatr i fotowoltaika), jak i tego samego rodzaju (np. dwie farmy PV lub dwie farmy wiatrowe).

Charakterystyczne cechy tego modelu to:

  • odrębność eksploatacyjna i prawna każdej instalacji (osobne układy pomiarowe, osobne koncesje lub wpisy do MIOZE),
  • niezależność operacyjna – każda instalacja wytwarza energię w sposób autonomiczny, a jedynie współdzieli fizyczny kabel, transformator lub linię,
  • koordynacja mocy – wytwórcy (lub jeden podmiot działający w ich imieniu) muszą zapewnić, że łączna moc wprowadzana do sieci nie przekroczy dostępnej mocy przyłączeniowej.

Ten model można więc określić jako współdzielenie infrastruktury przyłączeniowej przez niezależne źródła OZE.

W praktyce stosowany jest m.in. w sytuacjach, gdy w pobliżu istnieją już działające instalacje, a kolejni inwestorzy chcą skorzystać z ich istniejącego wyprowadzenia mocy.

Hybrydowa instalacja odnawialnego źródła energii – cable pooling sensu stricto

Zgodnie z art. 2 pkt 11a ustawy o OZE, hybrydowa instalacja OZE to wyodrębniony zespół urządzeń wytwarzających energię z różnych rodzajów odnawialnych źródeł energii, połączonych w jeden układ techniczny i przyłączonych w jednym punkcie do sieci.

Ustawodawca zastrzegł przy tym trzy kryteria:

a) żadne z urządzeń nie może mieć mocy większej niż 80% łącznej mocy zainstalowanej całego układu,

b) wyprowadzenie mocy musi następować przez jedno wspólne urządzenie przyłączeniowe,

c) zespół musi obejmować magazyn energii, który faktycznie uczestniczy w bilansowaniu pracy układu – co najmniej 5% energii wprowadzonej do sieci musi pochodzić z tego magazynu.

Hybrydowa instalacja OZE jest więc szczególnym przypadkiem cable poolingu, w którym współdzielenie przyłącza odbywa się w ramach jednego zintegrowanego systemu technicznego i jednego podmiotu.

Różne źródła – np. farma wiatrowa, farma PV i magazyn energii – działają tu wspólnie, z jednym systemem sterowania i jednym układem pomiarowo-rozliczeniowym.

Granica między cable poolingiem a instalacją hybrydową

Oba modele mają punkt wspólny – jedno przyłącze i kilka źródeł energii – ale różnią się tym, jak te źródła są zorganizowane i eksploatowane.

Kryterium

Cable pooling

Hybrydowa instalacja OZE



Liczba instalacji



≥ 2 odrębne instalacje



1 zintegrowana instalacja



Właściciel



Jeden lub wielu



Jeden



Rodzaj źródeł



Dowolny (nawet ten sam)



Różne (wiatr, PV itp.)



Magazyn energii



Nieobowiązkowy



Obowiązkowy, ≥5% eksportu rocznego



Układ pomiarowy



Oddzielny dla każdej instalacji



Jeden wspólny



Sterowanie i eksploatacja



Niezależne



Zintegrowane



Charakter współpracy



Umowa o współdzieleniu przyłącza



Jednolity system wytwórczy



Podstawa prawna



Prawo energetyczne (art. 7 ust. 1f)



Ustawa o OZE (art. 2 pkt 11a)


W praktyce różnica sprowadza się do tego, czy źródła stanowią odrębne instalacje, czy jeden system.

Jeśli mamy dwa źródła PV dwóch inwestorów – to klasyczny cable pooling.

Jeśli jeden inwestor buduje PV + wiatr + magazyn z jednym sterowaniem i jednym licznikiem – to instalacja hybrydowa.

Znaczenie kwalifikacji dla praktyki przyłączeń

Odróżnienie obu modeli ma istotne skutki prawne i techniczne:

  • w cable poolingu każdy z wytwórców uzyskuje własne warunki przyłączenia i samodzielnie odpowiada za eksploatację swojej instalacji,
  • w instalacji hybrydowej warunki przyłączenia wydawane są dla całości układu, a analiza techniczna dotyczy jego łącznego wpływu na system.

W praktyce operatorzy systemów elektroenergetycznych często mylą oba pojęcia, traktując instalacje PV + FW (nawet jednego właściciela) jako osobne źródła, mimo że są one projektowane jako jeden zespół urządzeń z magazynem.

Tymczasem z punktu widzenia ustawy o OZE – to właśnie taka konfiguracja w pełni odpowiada definicji hybrydy.

Podsumowanie

W polskim systemie prawnym można wyróżnić dwa modele cable poolingu:

  1. Cable pooling w ujęciu systemowym (art. 7 ust. 3db PE) – współdzielenie przyłącza przez kilka niezależnych instalacji OZE,
  2. Cable pooling zintegrowany, tj. hybrydowa instalacja OZE (art. 2 pkt 11a ustawy o OZE) – współdzielenie przyłącza w ramach jednego, wieloźródłowego układu technicznego obejmującego magazyn energii.

Oba rozwiązania mają wspólny cel – racjonalne wykorzystanie mocy przyłączeniowych i poprawę elastyczności sieci – lecz różnią się strukturą prawną i zakresem odpowiedzialności podmiotów.

Wybór właściwego modelu determinuje nie tylko tryb przyłączenia, lecz także sposób rozliczania energii, obowiązki koncesyjne oraz kwalifikację inwestycji w postępowaniach przed operatorem i Prezesem URE.