Wprowadzenie

Nowelizacja ustawy – Prawo energetyczne z 21 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1881), która weszła w życie 20 stycznia 2025 r., wprowadziła istotne zmiany w procesie przyłączeniowym, mające na celu uporządkowanie kolejek wniosków i zwiększenie przejrzystości planowania rozwoju sieci. Zmiany te dotknęły zwłaszcza inwestorów planujących przyłączenie źródeł wytwórczych oraz magazynów energii.

Obowiązek wniesienia zaliczki

Najważniejszą modyfikacją było wprowadzenie obowiązku wniesienia zaliczki na poczet opłaty przyłączeniowej w wysokości 30 zł/kW deklarowanej mocy, nie więcej jednak niż 3 mln zł. Zaliczka musi zostać uiszczona w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku o określenie warunków przyłączenia. Niewniesienie zaliczki w terminie skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia, bez jego wstępnej weryfikacji formalnej. Celem tego rozwiązania jest wyeliminowanie tzw. „wniosków na zapas” oraz skrócenie czasu obsługi rzeczywiście realizowanych inwestycji.

Publikacja informacji o dostępności mocy przyłączeniowej

Wprowadzono również obowiązek cyklicznego publikowania przez operatora systemu przesyłowego (PSE) informacji o dostępności mocy przyłączeniowej w poszczególnych obszarach sieci. Dane te są aktualizowane co najmniej raz na kwartał i obejmują wykaz stacji elektroenergetycznych, w których dostępna moc została już wyczerpana. Narzędzie to ma istotne znaczenie planistyczne dla inwestorów, biur projektowych oraz doradców energetycznych, pozwalając na wcześniejsze określenie realnych możliwości przyłączenia.

Praktyka operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD)

Operatorzy systemów dystrybucyjnych wdrożyli rygor „bez zaliczki – brak rozpatrzenia”, zgodnie z którym wnioski niepoparte wpłatą nie są nawet weryfikowane formalnie. Dzięki temu proces przyłączeniowy stał się bardziej przewidywalny i uporządkowany, choć wymaga od inwestorów większej dyscypliny finansowej i wcześniejszego domknięcia struktury finansowania projektu.

Zmiany planowane i kierunki dalszych reform

Trwają prace nad kolejnymi zmianami legislacyjnymi, które mogą w przyszłości zaostrzyć reżim przyłączeniowy. Wśród propozycji pojawia się podniesienie zaliczki do 60 zł/kW oraz wprowadzenie bezzwrotnej opłaty za rozpatrzenie wniosku, mającej charakter filtrujący. Dyskutowane są także rozwiązania dotyczące „tymczasowych” przyłączeń z ograniczeniami mocy, pozwalające szybciej integrować odnawialne źródła energii w regionach o ograniczonej przepustowości sieci.

Równolegle rozwijane są koncepcje cable-poolingu oraz współdzielenia infrastruktury przyłączeniowej, co wymaga doprecyzowania zasad odpowiedzialności stron i rozliczeń. Od 1 grudnia 2025 r. wejdą również w życie zaktualizowane wymogi ogólnego stosowania (GOA) dotyczące m.in. połączeń HVDC, wpływające na dokumentację techniczną i parametry projektowe nowych przyłączeń.

Wnioski praktyczne dla inwestorów

Nowe przepisy wymuszają na inwestorach większą staranność i przygotowanie już na etapie planowania projektu. Kluczowe staje się:

  • wcześniejsze zabezpieczenie środków na zaliczkę,
  • bieżące monitorowanie map dostępności mocy,
  • realistyczne określenie mocy przyłączeniowej (zbyt wysokie wartości generują zbędny koszt zaliczki),
  • przygotowanie wariantowych koncepcji przyłączenia (różne GPZ, napięcia, konfiguracje).

Podsumowanie

Obowiązujące zmiany w procesie przyłączeniowym koncentrują się na dyscyplinie finansowej, przejrzystości i racjonalnym planowaniu sieci, a planowane reformy zmierzają w kierunku dalszej selekcji projektów i elastycznego przyłączania OZE. Dla inwestorów oznacza to konieczność szybszego działania, lepszej analizy lokalizacji i bieżącego śledzenia komunikatów operatorów oraz Prezesa URE.